- Hallo en welkom iedereen bij deze speciale debatavond van het CDA, met als thema: ‘Het geluid van het CDA.’ Wat zegt u? Hallo? Ah…wacht even. Zo beter? Wat zegt u? Oké. Wat? Zonder microfoon? Oké, zonder microfoon. Dus! Zoals ik al zei! Welkom iedereen! Het geluid van het CDA, daar gaan we het vanavond…

- Hallo?(toktok!) Ja voorzitter, ik heb een punt van de orde. U bent hier achterin moeilijk te verstaan! Er is iets met het geluid!

- Ja dat klopt. Dan bent u hier goed! Gaat u maar zitten.

- (wiiiiiiiiiiiiijauwauwauwauwauwwwwwww!)

- Ho!

- (tok-iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiinggggggg!)

- Voorzitter!

- Wat? Wat zegt-ie?

- Voorzitter!

- Ik versta d’r niks van!

- Prrrrrrrima! Mooi zo! Juist. Het geluid van het CDA, daar hebben we….

- Microfoon! De microfoon staat uit!

- Microfoon uitzetten? Oké. Ben ik nu beter te verstaan? Ook voor de mensen achterin?

- Neeeee!

- Tja, dat is vervelend. Ja, maar wacht even, als ik vraag of ik te verstaan ben en u zegt ‘nee’, dan was ik blijkbaar wel te verstaan! Toch?

- Nee!

- Maar…

- Wij zeggen altijd nee!

- Ah, oké. Weet u dan wel zeker dat u bij de goede partij zit? Maar goed. Terwijl er hopelijk iemand iets aan het geluid doet… wat? Het geluid? Ja, daar héb ik het over! Wat?

- (toktok!) Voorzitter!

- Wilt u van die microfoon afblijven? Kan iemand die meneer de microfoon afnemen?

- (DOENK! DOENK!)

- Ho! Niet slaan met de microfoon, kom op nou mensen.

- Voorzitter! Mijn naam is Andries Harkema, ik ben vierendertig jaar lid van Provinciale Staten van Drenthe voor het CDA geweest, en ik wil graag wat zeggen. Over dat geluid.  Het punt is (iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiinggggggg!) er veel te weinig (wuuuhuuuhuuuhuuuuhuuuhuu!) en je dus eigenlijk veel meer zou moeten (wiiiiiiiiiiiii-jauwauwauwauwauwwwwwww!) Dus. Vandaar.

- Fijn, dank u! Het valt niet te ontkennen: wij hebben het als CDA moeilijk met dat geluid. Maar vandaar dus ook deze avond. Ja, mevrouw! Ja, als u éven wacht tot er een microfoon is….Ja, daar is-ie.

- … en die zat dus ónder de rode bulten! Toen hebben we dus… wat? Opnieuw beginnen? Eh, waar was ik? O ja… Ben ik nog te verstaan?

- Nee!

- Goed! Dank u wel! Dan wilde ik nu naar onze eerste stelling gaan. Bij uw programma heeft u allemaal twéé kaarten gekregen, een rode en een groene. Die gaan wij vanavond gebruiken om mee te stemmen!

- Boe-oe-oe-oe-oe!!!

- Ja, dat zal ik u uitleggen! Onze voorzitter Ruth Peetoom heeft gezegd: compromissen zijn geen standpunten. Wij hebben daar op het partijkantoor veel vragen over gekregen. Wat betekent dat? Wat bedoelt ze? Kan dat wel? Wij willen graag weten wat u daarvan denkt. Dus: bent u het óneens met de stelling dat het níet juist is dat compromissen wel dégelijk standpunten zijn, steek dan uw rrrrode kaart omhoog, en bent u het wél oneens met de stelling dat het níet juist is dat compromissen inderdaad géén standpunten zijn, dan steekt u uw grrrroene kaart omhoog. Nog vragen? Ja, u daar!

- En als je geen mening hebt!?

- Eh, goede vraag. Nou, weet u wat, d an steekt u gewoon een willekeurige kaart in de lucht! Dus: bent u het níet oneens met de stelling dat het juist is dat compromissen wel degelijk standpunten zijn, steek dan uw grrroene kaart omhoog, en bent u het wél oneens met de stelling dat het onjuíst is dat compromissen inderdaad géén standpunten zijn, steek dan uw rrrrode kaart omhoog!

- Andersom!

- Wat?

- Andersom!

- Ah, dank u! Andersom! Er is telefoon voor meneer Andersom! Goed, dus ik herhaal nog één keer de stelling! Misschien kunnen we even het zaallicht aandoen? Nee nee, áán! Wat? Ah. Ik vrees dat nu ook het licht is uitgevallen. Ben ik nog wel te verstaan?

-Nee!

Maar gaandeweg maakte mijn scepsis plaats voor bewondering. Zijn analyses klopten misschien wel niet allemaal, maar doen die van Ad Melkert of  Thom de Graaf dat wel? Het is mogelijk, ik lees ze niet, en ik geloof trouwens ook niet dat zij ze schrijven.

Ik ben bang dat Fortuyn het slachtoffer is geworden van iets waar hij ook veel van zijn succes te danken had. Mensen die zinloos geweld plegen hebben geen frustratietolerantie, zeggen de deskundigen, ze kunnen er niet tegen als ze niet onmiddellijk hun zin krijgen, het hoofdstuk uitgestelde behoeftebevrediging is overgeslagen bij hun opvoeding. Ze willen alles en ze willen het nu. Als iemand dat frustreert heb je kans dat de stop doorslaat.

In het maatschappelijk ongenoegen dat Fortuyn mobiliseerde zit dat element ook. Zorg, veiligheid, mobiliteit, onderwijs,  privacy (etnisch gesproken), het moet allemaal in orde zijn, maar verder moet de overheid uit de buurt blijven. Er moeten niet minder weggebruikers komen, er moeten minder medeweggebruikers komen.

We willen het allemaal en we willen het nu.

Is de politiek te traag of de burger te ongeduldig? The proof of the pudding is in the eating zei Pim zelf graag, en inderdaad, de enige manier om die vraag te beantwoorden was deelname aan een regering door de LPF. Zelf denk ik dat het zou tegenvallen. Je ziet het al in de gemeenten waar die andere ongeduldige consumentenpartij het voor het zeggen heeft, Leefbaar Nederland. Het verkeersprobleem van een provincieplaats als Hilversum blijkt dan toch iets weerbarstiger dan zo’n LH-wethouder gedacht had, en na een jaar kan hij weer opstappen.

Toch had ik me voorgenomen om op Fortuyn te stemmen.

Ik schreef het twee weken geleden toen Henk Steenhuis mij en andere HPDT-columnisten voor het blok zette en een stemverklaring vroeg, en ik meende het. Nu heb ik er spijt van dat ik de laatste zin van dat stukje niet veranderd heb, zoals ik even van plan was. Paars en het poldermodel hebben een generatie politici opgeleverd die vergeten zijn wat politiek ook al weer was, is mijn stelling (denk bijvoorbeeld aan het non-debat over Srebrenica) en ik ga mijn stem gebruiken om iemand naar het Binnenhof te sturen die het ze weer kan leren. ‘Een coach. Iemand die het ze voordoet, vier jaar lang, elke dag weer,’ schreef ik. ‘Eigenlijk zou het Emile Ratelband moeten zijn, maar die is geen kandidaat. Pim Fortuyn lijkt me een goede tweede.’

Om de kwestie op het laatste moment te relativeren door Emile Ratelband erbij te halen, dat vond ik achteraf een beetje flauw. Niet helemaal eerlijk ook. Als ik de politiek werkelijk zo onbelangrijk vond zou ik me er niet over opwinden, laat staan u, lezer, deelgenoot maken van die opwinding.

Het was toch een beetje de angst om uit te komen voor mijn keuze, denk ik. Ik probeer voor mijzelf te denken en me zo min mogelijk te storen aan de mode en de code, maar tegelijk ga ik graag door voor weldenkend.

Ook de angst voor het label ‘rechts’ speelt mee, al kreeg Fortuyn dat ten onrechte opgedrukt. Is het niet eerder zo dat wanneer de stem des volks de elite niet prettig in de oren klinkt hij het predikaat ‘rechts’ krijgt en als het deuntje wel bevalt het predikaat ‘links’? Maar het volk is het volk, zou je zeggen, en als het volk recht van spreken heeft, dan heeft het recht van spreken, ongeacht de boodschap. Het is moeilijk om exact onder woorden te brengen, maar op een of andere manier was ik ervan overtuigd dat Fortuyn niet niet deugde. Een strenge man, maar geen enge man. (Voorzover niet elke politicus iets engs heeft natuurlijk. De moderne politicus is vaak iemand die als kind te weinig liefde gehad heeft, dat gold zeker ook voor Fortuyn,  en zulke mensen kunnen gevaarlijk zijn.)

Is het de schuld van de gevestigde politieke orde? Van Thom de Graaf die Anne Frank erbij haalde? Van Job Frieszo die met het CD-program zwaaide? (Weet je nog, Job?) Ik weet het niet. Pim Fortuyn is een komeet die verbrandde in de dampkring.

18.20: Hij schijnt nog te leven.

Fortuyn overleeft, wint veertig zetels en wordt premier. Ik zie hem voor me, op de trappen van Huis Ten Bosch, naast de koningin, mooi donkerblauw pak, arm in een mitella.
‘Meerdere schoten van dichtbij,’ meldt Radio 1. Ander scenario. Fortuyn stérft en wint veertig zetels.
19.00: Hij is dood. Het wachten is nu op Freek de Jonge.
20.30. Henk Steenhuis belt, we spreken af dat ik een andere column maak. Ik heb tot eind morgenochtend. Villa BvD. Ah, daar is Freek. Snel gedaan. Weinig tekst. Mompelt iets over ‘het spelelement’. Pas om half twee kan ik me losscheuren van de televisie. Mail om vier uur een in memoriam.
Dinsdag 7 mei.
08.00: De Volkskrant. Die foto. Weerzinwekkend. Is dat míjn krant? Die half open mond. Ik scan het beeld en lees de subtext: ‘Kijk, dat krijg je er nou van.’
Ik herinner me de verontwaardiging vijf jaar geleden toen De Telegraaf het wrak afbeeldde waarin Maarten van Traa was omgekomen. De brave bidprentjes waarmee de kwaliteitskranten hem herdachten. Sint Maarten van Traa.
09.00. H. brengt een Telegraaf. Dezelfde foto, al hebben zij de mond nog enigszins dichtgeretoucheerd (wat natuurlijk óók weer niet kan).
Ik moet aan mijn broer G. denken, die op z’n 13e omkwam in een verkeersongeluk. Ik zag hem terug in het mortuarium. Dat vergeefse gaas rond die schedel. Mijn schoonzus B., aan de telefoon, legt onbedoeld hetzelfde verband. ‘Het moeilijke kind’ noemt ze Fortuyn (ze is pedagoge).
‘Net als G.’ zeg ik.
‘Ja verdomd. Net als G.’
De politie maakt bekend dat de verdachte waarschijnlijk ‘milieuactivist’ is. ‘Dit heeft vast geen politieke achtergrond,’ schreef ik vannacht. Kon het me eenvoudig niet voorstellen. Maar ja, 11 september koinook niemand zich voorstellen. Naar Met Het Oog Op Morgen, dat me aankondigt als ‘fortunist’. Beetje overdreven. Na afloop bij de poort van het Mediapark de bloemenhulde bekeken. Er lag een FC Zwolle-das bij.
Woensdag 8 mei.
F. is bij ons met de kinderen, de nieuwe buren hebben de hele dag geschilderd, H. vraagt ze voor een glaasje. Discussie.
‘Ja maar, hij zei: geen islamiet er meer bij!,’ verzucht F. op een gegeven moment.
‘Jij neemt dat veel te letterlijk,’ val ik uit (sorry F.). ‘We hebben het niet over beleid, we hebben het over politiek.’ Inderdaad, we lijken het verschil tussen die twee niet meer te kennen.
De nieuwe buurman blijkt econoom. Had altijd veel sympathie voor de SP. ‘Maar toen ze hun programma ook door het CPB ging laten doorrekenen had ik het wel met ze gehad,’ zegt hij. Het duurt even voor het tot me doordringt. Een 35-jarige econoom met een Volvo station en een huis in het Gooi zegt dat de SP, door zijn program te laten doorrekenen, zich wat hem betreft gediskwalificeerd heeft. Het probleem in een notedop. Zij denken die 35-jarige econoom-met-de-Volvo daardoor juist bínnen te halen, maar het tegendeel wordt bereikt.
Donderdag 9 mei.
10.00. Kiosk, alle weekbladen gekocht.
(Notitie van een week of zes geleden: ) ‘Bram de Swaan, de protoprofessionalisering: door het onderwijs en de media zijn we allemaal ‘deskundig’ geworden op terreinen waarop we vroeger onwetend waren, en afhankelijk van experts. Iedereen weet tegenwoordig wat ‘projectie’, ‘compensatie’, ‘stress’ en ‘trauma’ betekenen. De scheidslijn tussen arts en patiënt vervaagt. Is er in de politiek niet ook zoiets aan de hand? Politici zijn de taal van de ambtenaar gaan spreken en wij op onze beurt de taal van de politicus. Alsof we zelf ook een beetje landsbestuurder zijn. We knikken wijs als ze het over ‘onbedoelde inverdieneffecten’ en ‘taakstellende kaderwetgeving’ hebben, en noemen de oplossingen van Leefbaar Nederland en LPF hoofdschuddend ‘te simpel’. Alsof eenvoud ooit een bezwaar in zichzelf kan zijn.’
In Vrij Nederland, in een essay over de toekomst van de politiek, brengt de socioloog Anton Zijderveld de protoprofessionalisering ook ter sprake. Juist de huidige onvrede over de politiek zou eruit voortkomen, want we zijn deskundiger en dus kritischer geworden, meent hij. Ik geloof dat niet. Die protoprofessionalisering zit bij de beter opgeleiden, de (post)babyboomers, precies de groep die zich verzet tegen het ‘simplisme’ van Fortuyn, terwijl de bijval voor Pim vooral van jongeren en lager opgeleiden komt. Die Melkert en De Graaf gewoon niet begrijpen, en Pim wel.
18.00. Opname Studio 2. ‘Gepeupel’ noemt Francisco Van Jole de Pim-aanhang. Gepeupel. Kan een echte democraat dat woord wel gebruiken?
‘Iedere keer als ik lees dat Fortuyn niet vergeleken kan worden met De Winter of Haider denk ik: nee, deze man pakt het zoveel moderner en meedogenlozer aan.’ Stefan Sanders in Vrij Nederland. Argumenten niet bijgeleverd. Ik lees hem graag, maar als het om politiek gaat is die man een onbenul. ‘Fortuyns exhibitionisme is geen bijzaak, het is zijn meest wezenlijke talent,’ meent hij ook. Dat lijkt mij voor Sanders zelf ook geen slechte typering.
22.00. Nova. Weer Freek, weer nix te melden.
Vrijdag 10 mei. De begrafenis. Broer Simon houdt een sterke toespraak. Het redenaarstalent zit in de familie, zo te horen. Direct na afloop de heren Spong en Hammerstein. Mestkever & Strontvlieg, net terug van de zonnebank.
Zaterdag 11 mei.
Melkert op de radio. Arme Melkert. Hij moet rouwen om de man die zijn carrière vernietigde. En arme Roel in ‘t Veld. NRC schrijft hoe die het ruim een maand geleden al voorspelde: ‘Pim wordt vermoord.’
Ik kom iemand tegen die betrokken blijkt bij het politieonderzoek. ‘Wij gaan nog heel vreemde dingen ontdekken,’ zegt hij.

Zes pundits verzamelde DWDD aan tafel, en slechts één van hen – Prem Radakishun- had die ene millimeter mentale ruimte over in zijn hoofd waar de mogelijkheid zóu kúnnen bestaan dat er wellícht valide politieke redenen zóuden kúnnen zíjn om tégen dat akkoord te stemmen. De rest van die tafel – van de studio, van heel Nederland! – gaf zich joelend over aan de hallucinatie van de dag. In Den Haag had zich een Wonder voltrokken! Uit wanhoop en verwarring waren eenheid en daadkracht  geboren!  Venite adoremus!  De Nederlandse publieke ‘opinie’ krijgt steeds meer trekken van een rollercoaster: we zitten vastgesnoerd, koers en snelheid zijn geprogrammeerd, het enige dat we kunnen doen is af en toe ‘WAAAAAAAAAA!!!!!’ roepen. Of overgeven.

Ooit ging het zo: de journalist bedacht een sterk verhaal en de politicus suste dat met bezwerende formules van het type ‘dat heeft u mij niet horen zeggen.’ Nu zeggen de media dat Slob, Sap en Pechtold zonder natte voeten over de Hofvijver zijn gelopen en Slob, Sap en Pechtold zeggen gewoon: ‘Ja, goed van ons hè?’

Politiek en journalistiek hadden vroeger ieder hun eigen reality distortion field, nu maken ze er samen één, van het dubbele wattage. Dat John Leerdam weg moest omdat hij zijn ‘geloofwaardigheid’ zou hebben verspeeld, is eigenlijk een achterhaalde reflex. Consistentie is in de moderne politiek helemaal geen vereiste meer. Die plaats is ingenomen door Maurice de Hond.

Neem Groen Links. Blader eens door het blad van hun wetenschappelijke bureau, De Helling. De ene Keynesiaanse economische beschouwing na de andere, en Milton Friedman en Friedrich van Hayek hebben er níets van begrepen. Hoe is het mogelijk dat Jolande Sap vorige week tekende voor een recept dat door die laatste twee had kunnen zijn uitgeschreven, vraag je je af. En dat Keynesianen een doorn in het oog is.

Alles wordt voortdurend herijkt.
Ook de taal.

De opstelling van Samsom en Roemer werd al gauw getypeerd als ‘ouderwets links’. ‘Progressief links’ zou vóór hebben gestemd. Dus, noteert u even: ‘progressief links’ is het nieuwe woord voor ‘rechts’.

Kiezen voor cijfers en systemen is ‘progressief’, kiezen voor mensen is ‘ouderwets’.

Omdat het zo moeilijk is stabiele parlementaire meerderheden te vormen, moeten partijen steeds vaker pacteren met de vijand. Dat klinkt niet prettig, dus ook daar is een nieuwe term voor. Dat noemen wij voortaan ‘over je schaduw heen springen’. Het één beloven en het ander doen is geen bedrog, het een acrobatische prestatie!

Door die snel wisselende allianties wordt het steeds moeilijker voor partijen om een duidelijke visie uit te dragen en ontstaat het beeld van ideologisch opportunisme ter wille van de macht. Maar ook daar is een verbale oplossing voor. Wij noemen dat ‘het radicale midden’. Net als ‘over je schaduw heen springen’ is dit een oxymoron, de vereniging van onverenigbaarheden, zoals een ‘oorverdovende stilte’ of een ‘vreedzaam bloedbad’. Een andere eigentijdse politieke tautologie is ‘zelfregulering’. Let op: hoe meer tautologieën een politicus gebruikt, hoe groter de kloof tussen waarheid en leugen die hij probeert te overbruggen.

Tot slot misschien wel het meest gehoorde zoemwoord rond het Wonder van Kunduz.  : ‘verantwoordelijkheid nemen’. Het begrijpen van een nieuwe zegswijze begint met de vraag  wat er vroeger op die plaats stond. Waar in een vacaturetekst ‘uitdaging’ staat, bijvoorbeeld, stond vroeger ‘taak’. ‘Verantwoordelijkheid nemen’, hoe noemden we dat eerst? Wat deden Christen Unie, Groen Links en D66? Ze schoven hun principes opzij en gingen voor de macht. Juist. En dan nu in het Binnenhofs van vandaag: ‘In het radicale midden sprongen zij over hun eigen schaduw  en namen hun verantwoordelijkheid.’

Geen deskundige heeft mij kunnen uitleggen waarom die Catshuis-onderhandelingen in ‘s hemelsnaam zeven weken moesten duren (of het moest zijn dat Wilders en Verhagen er wel aardigheid in hadden om Rutte met een eindeloze reeks synoniemen voor ‘geen commentaar’ eigenhandig zijn reputatie als ‘great communicator’ te zien afbreken), maar die miraculeuze 36 uur blijkt nu toch íets te kort geweest. Het akkoord is ‘te vaag om te berekenen’ meldt het CPB. Ha! We hebben gedanst voor een fictie, als een indianenstam.

Als Diederik Samsom vorige week een fout maakte, was het niet dat hij de Kunduz-deal verwierp, maar dat hij tijdens het ‘WAAAAAAA!!!’ even zijn cool verloor.

OBP. En nieuw ontdekte stoornis, vergelijkbaar met PDDNOS. Nee, zo heet het pensioenfonds in een docudrama dat eigenlijk over het ABP gaat. Nee, het is die Brabantse  woningcorporatie die langs de A27 bij Breda een hoofdkantoor van 5 miljard bouwt.

Nee, het is een onzichtbaar gevechtsvliegtuig volledig van carbonfiber. Nee, het is een vrouwelijk hygiëneproduct voor tijdens de zwangerschap. Nee, zo gaat de partij van Hero Brinkman heten. Hero Brinkman’s Onafhankelijke Burger Partij. Er zat al een frisdrank in zijn naam, en nu een hartige snack.  ‘Hero de Burger King’, grapte Jeroen Pauw.

Boeren en buitenlui behoren blijkbaar niet tot Hero’s doelgroep. Of moeten we ‘burger’ hier opvatten als niet-geüniformeerd? Wil Hero een partij voor niet-agenten en –militairen? Waarom sluit hij die uit? Weet hij uit ervaring dat je met politiemensen in de politiek ruzie krijgt?

Of moeten we ‘burger’ hier meer staatkundig interpreteren? Niet dat dat het raadsel verkleint. In tegendeel. Wat is een burger? Een drager van burgerrechten en burgerplichten. Iemand met kiesrecht, kort gezegd. Zijn er ook politieke partijen voor mensen die niet mogen kiezen? Een partij is per definitie voor burgers. Een ‘burgerpartij’, dat is eenhouten boomstam.  Een godsdienstkerk. Een gratis cadeau. Een vierkante hectare. Een herenerectie of een damesmenstruatie.

OBP…. Je ziet de posters voor je.

Kwik, Kwek en Kwak zitten op de HDS, de middelbare school van Duckstad. Op een dag hebben zij maatschappijleer. De meester vertelt over staatsinrichting, democratie en politiek. Kwik, Kwek en Kwak raken begeesterd. Politiek! Democratie! Het landsbestuur! Geweldig!

Kwik: ‘Weet je wat?’

Kwek: ‘Wij beginnen…’

Kwak: ‘…een politieke partij!’

Zodra de neefjes die middag uit school komen, vertellen ze hun plan aan Oom Donald.

‘Zozo,’ zegt Donald, ‘en hoe gaat die partij wel niet heten?’

Kwik: ‘De Onafhankelijke…’

Kwek: ‘Burger…’

Kwak: ‘Partij!’

‘Hmmm, de Onafhankelijke Burger Partij….’ Met een blik schuin omhoog proeft oom Donald de naam.  ‘Dat klinkt goed! Weet je wat, ik bel meteen met oom Dagobert. Die wil jullie vast wel financieren!’

Een paar plaatjes later zijn Kwik, Kwek en Kwak op campagne. De stad hangt vol posters. ‘Stemt OBP! Voor een beter en mooier Duckstad!’

Donald en oom Dagobert kijken toe, trots en vertederd. ‘Ach ja….’ grijnst Dagobert. ‘Het heeft geen enkele zin natuurlijk. Want hoe Duckstad bestuurd wordt, dat bepaal ík. Maar goed, ze vermaken zich.’

‘Laat ze maar,’ glimlacht Donald, ‘de schijn van democratie is ook wat waard.’

Wilders leeft in een soort Suske & Wiske-realiteit (‘Balkenende de Bange Brekebeen’, ‘Alexander de Teflon Buikspreekpop’, ‘Het Kalifaat Van De Multikul’),  en Hero Brinkman heeft voor Duckstad gekozen. Waar je kunt stemmen op de Onafhankelijke Burger Partij. Een partij van onafhankelijke burgers. Of een onafhankelijke partij van burgers? Zijn er ook ‘afhankelijke’ partijen? Waar zijn die afhankelijk van? O ja, van ideeën. En kiezers. Een ‘achterban’, zoals het ouderwets heet. De OBP niet. Die heeft dat allemaal niet nodig! Een pleonasme en een non-sequitur, knap om die samen in één partijnaam te krijgen.

Ach, het doet er niet toe. Het is een stripverhaal! De bankier zwemt in de munten, de boeven hebben maskertjes voor en uit de fonteinen komt limonade. We zijn in Duckstad. En Duckstad zal een droomstad zijn. Daar gaat Hero Brinkman voor zorgen. Sherrif Hero Brinkman, van de Onafhankelijke Burger Partij. Let op mijn woorden: het wordt een landslide.

Dat de gemiddelde Journaal-kijker minder intelligent wordt lijkt mij niet onaannemelijk. Onder druk van RTL4 en SBS6 is het NOS Journaal de afgelopen tien, twintig jaar een stuk populairder geworden, luchtiger, of, zoals het dan meestal heet, ‘toegankelijker’. Alsof intellectuele producten overheidsgebouwen zijn en laagopgeleide mensen rolstoelgebruikers. Eerst kwam RTL, dat intellectueel weliswaar niet door de knieën ging maar met een modernere vormgeving – flashy decor, duopresentatie, geprofileerde verslaggevers – veel kijkers wegtrok, vervolgens zette SBS de aanval in door met Hart van Nederland de laagopgeleiden weg te kapen, voor wie Washington, Brussel en Den Haag  te ver weg zijn.

Met het ‘marktdenken’ dat sinds een jaar of dertig het handelen van onze overheid dicteert, is iets vreemds aan de hand. De pretentie is dat de overheid alles in principe aan de markt overlaat, en zijn bemoeienis beperkt tot die noodzakelijke taken die de markt laat liggen. In werkelijkheid gebeurt er iets anders. Dat ‘marktdenken’ betekent meestal dat de overheid zélf voor marktpartij gaat spelen en commerciële aanbieders gaat beconcurreren. Maar dat was de bedoeling niet. Want als de overheid marktpartij gaat spelen, gaat hij dus óók de taken schuwen die geen geld opleveren. Je ziet het bij de woningcorporaties, die raken in existentiële verwarring: zij wij nu een nette publieke voorziening of een inhalige vastgoedboer? Welke rol moeten we spelen? Het gevolg is een maskerade. De één vermomt zich als de ander en de ander als de een.

De Publieke Omroep is een ander voorbeeld. ‘SBS bedient de onderkant van de markt, RTL de middenmoot, laten wij ons richten op die bovenlaag die voor adverteerders niet interessant is’ – als de directie van de NPO het voorstelde zou ik zeggen: klinkt redelijk. Maar zo redeneert men niet. Men richt zich juist op de taken die de markt zelf afkan. Steekt ergens een nieuw medium of een nieuwe doelgroep de kop op, dan snelt de Publieke Omroep daar volautomatisch op af om een stuk van het marktaandeel te veroveren. Het scenario dat ik hierboven schetste  - het NOS-Journaal gaat zich op hoogbegaafden richten – zal nooit gebeuren. Al was het maar omdat er geen andere aanbieders in die niche actief zijn. Maar als een of andere gek bij RTL de rubriek ‘Nieuws IQ130+’ begint en het wordt een succes, dán gaat de NOS ook zoiets maken. De Publieke Omroep moet borg staan voor  ’pluriformiteit’ en legt zich toe op het beconcurreren van de markt. Wie het snapt mag het zeggen.

Jongeren halen hun nieuws elders vandaan, overdag al, van internet, uit de gratis kranten (en uit Next natuurlijk), dus om een uur of acht ‘savonds hebben ze een vrij aardig idee van wat er speelt in de wereld, en geen zin om een half uur een repetitie met misschien iets nieuws uit te zitten. Áls ze het Journaal  – NOS, RTL of SBS – al beschouwen als een gezaghebbend filter dat selecteert wat je toch echt wel moet weten. Door de veelheid aan nieuwskanalen wordt de journalistiek steeds meer een halffabrikaat en doet de eindgebruiker zijn eigen pick-and-mix. Het succes van een krant als Next, die een heel eigen selectie maakt, laat vooral zien hoe arbitrair de conventies van de journalistiek eigenlijk zijn.

Als de Publieke Omroep écht gedreven werd door marktdenken zou het feit dat jongeren steeds minder naar het Journaal kijken juist een positief signaal moeten zijn: kijk, wij zijn bezig onszelf overbodig te maken, nog even wachten tot de laatste Journaalkijkers zijn afgestorven en we kunnen het licht uitdoen. Bij de TBC-bestrijding in een grote stad werkten vijftig jaar geleden honderden mensen, nu nog een handje vol. Ophaaldiensten voor fecaliën werden overbodig door de aanleg van riolen. Stadsomroepers verdwenen uit het straatbeeld en driehonderd jaar later gebeurde met het publieke televisienieuws hetzelfde. Leve de vooruitgang! Maar zo wordt niet gedacht. Het idee dat het overbodig worden van een overheidsvoorziening een heuglijk teken van vooruitgang is, leeft niet meer. Niemand wil betrokken zijn bij iets dat krimpt. Dan ben je een loser. Geen groei? Wegwezen.

Nee, de publieke voorziening die zichzelf overbodig dreigt te maken gaat op zoek naar nieuwe ‘markten’. Het NOS-Journaal gaat jonge kijkers trekken. Een van de aangekondigde veranderingen is dat het NOS-Journaal ‘iets meer richting spreektaal’ schuift en ‘meer naar de kijker toe stapt.’

Het NOS-Journaal bestaat nu ruim vijftig jaar, het zou sneu als men er nu pas achterkwam dat het hier om een gesproken rubriek gaat, en de redacteuren dus geacht worden ‘spreektaal’ te schrijven. Als het goed is doen zij dit al, en in de talrijke NOS-Journaals die ik afgelopen week bekeek, live en op internet, ben ik vrijwel nooit iets tegengekomen waarvan ik dacht: schrijftaal, dat kan soepeler. Het NOS-Journaal wórdt in spreektaal geschreven. ‘Goeimiddeg’ zegt Rob Trip, niet ‘goe-den-mid-dag’. Hij heeft het over de ‘interim-regering’ van Mali, oké, daar zou je ‘tijdelijke’ van kunnen maken, maar ik heb m’n pen nog niet gepakt of in de volgende zin zégt Trip ook ‘tijdelijke regering’. Voorbeeldig!

‘En dan volgt nu de weersverwachting zoals opgesteld door het KNMI’ – nee, hij zegt: ‘Dan krijgt u nog het weer.’

‘Het vliegend personeel van Iberia is bevreesd dat ook hun arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden hiervan een negatieve invloed zullen ondervinden.’

Nee, Trip zegt: ‘Piloten van Iberia zijn bang dat ook hun salarissen en banen hierdoor onder druk komen te staan.’ Spreektaal!

Ik vermoed dat ‘spreektaal’ een wat ongelukkig gekozen eufemisme voor iets anders is. Want als het de bedoeling is om een zegswijze als ‘onder druk staan’ voortaan te vervangen door ‘minder worden’, of ‘verslechteren’, wat mij niet zou verbazen, dan heb je het niet over ‘spreektaal’, maar over /dumbing down/.

In de plannen staat ook dat de nieuwslezers meer moeten bewegen door de studio, ‘met kaartjes’. Zoals een talkshowhost. Of daar echt iets van gaat komen lijkt mij twijfelachtig, nieuwslezers zijn over het algemeen geen improvisatietalenten en doorgaans zwaar verslaafd aan de autocue. Bovendien: nieuws vereist precisie, lastig te combineren met een informele rondloopstijl.

‘Bij een ongeluk in een eh, fabriekscomplex, of zoiets, een explosie was het, meen ik, of nou, in ieder geval, er zijn heel veel doden en gewonden gevallen. Schijnt het. Onze verslaggever Peer Ulijn is ter plekke, Peer?’

‘Ja nou, Sacha, ik sta hier bij die brug en je ziet, hij is dus inderdaad totaal ingestort.’

‘Ik dat óók nog gebeurd? Jeetje, wat een dag!’

De ‘vertoegankelijking’ van het NOS-Journaal leek de laatste tijd, na het vertrek van Hans Laroes als hoofdredacteur, een nieuwe impuls te krijgen met nóg meer emotie, nóg meer drama, nog meer wezenloze ooggetuigen en nóg meer leukigheid. Maar kennelijk is het nog niet genoeg. Nee, we moeten kaartjes en ‘spreektaal’ en een oranje rondloopdecor om meer ‘naar de kijker toe te stappen’. Wij hadden reeds het Jeugdjournaal, toen kwam het Avond-Jeugdjournaal-op-3 maar binnenkort zijn álle bulletins van het Journaal dus Jeugdjournaal! Dwars tegen de demografische trend in. En dat allemaal uit naam van ‘de jonge kijker’. (Die dus eigenlijk niet wíl kijken.)

Wij leven in een juvocratie, en wat deze juvocratie zo erg maakt is niet dat de jeugd heerst, maar dat er namens hen geheerst wordt. Door ouderen die bang zijn.

Moet er een ‘jong’ Journaal komen? OK, zet de beste journalisten van maximaal dertig jaar oud bij elkaar en geef ze carte blanche. Maar hou in godsnaam op met die verkrampte jongdoenerij.

Neem de nieuwslawine die volgde op het skiongeluk van prins Johan Friso. Daar was de nodige verontwaardiging over, die je met enig optimisme zou kunnen interpreteren als een voorteken van de kentering, maar op de NOS lijkt die kritiek in elk geval weinig indruk te hebben gemaakt. Hoofdredacteur Gelauf verdedigde de aanpak doodleuk door naar de hoge kijkcijfers te verwijzen. Twee miljoen griezelaars kunnen geen ongelijk hebben. En toen er onlangs een Vlaamse schoolbus verongelukte, ging het emo-register bij de nieuwsrubrieken zo ver open dat het iemand op twitter inspireerde tot het neologisme ‘rouwporno’. Afgelopen zondagavond zette ik de televisie aan en keek naar een copulerend stel. Aan zijn halferecte penis bungelde een condoom, zij had de vindbaarheid van haar vagina verhoogd door het schaamhaar af te scheren, werktuiglijk werd van standje gewisseld. In ons kabelpakket zitten voor zover ik weet  twee sekskanalen, maar die beginnen pas om elf uur, het was beslist vroeger. En wat deed die groene 3 daar in de rechterbovenhoek? En links dat BNN-logo? Juist: ik keek naar de Grote Spuiten & Slikken Test. Van BNN op Nederland 3. Geen emoporno, geen rouwporno, maar eh, seksporno! Bij extreemconservatieve Amerikaanse zenders als Fox News moesten ze het tot voor kort vooral van fabeltjes hebben om de kijker wijs te maken dat Nederland hoe diep dit libertaire landje gezonken is – één op de drie bejaarden wordt verwerkt tot biobrandstof, dat werk – maar BNN maakt het ze een stuk makkelijker. Laatst hadden ze al beelden van twee tv-presentatoren die een stukje van elkaars achterwerk opaten, echt, je zág ze het doen, en nu hebben kunnen ze ook beschikken over beelden van een prime-time neukpartij. Maar zou het iemand bij Fox als eens zijn opgevallen dat die Hollandse extremen van vrijzinnigheid gelijk opgaan met extremen van reactionaire bekrompenheid? Dat Nederland geen losgeslagen libertaire bende is, maar gewoon een beetje … boven zijn theewater? Een beetje doorgeslagen in de emocultus, zoals we hier eigenlijk altijd doorslaan met trends? In dit land, waar mogen meestal moeten betekent?

Dat is de cultus van de emotie, maar zoals de cultuurhistoricus Arnold Toynbee uitlegde, een cultus is de noodzakelijke voorfase van een cultuur. Het aloude taboe op emotie in het openbare leven maakte de rechtsstaat mogelijk, maar kwam ook handig van pas als ophaalbrug voor de macht. ‘De rede komt van God’ zei Thomas Hobbes en stelde gevoelens als politieke drijfveer buiten de orde. Politiek als een rationele transactie van belangen. Maar zoals wij inmiddels weten, was het woord ‘God’ vroeger vaak een schuilnaam voor de macht. Zonder God geen toegang tot de rede, zonder de rede geen toegang tot de macht. De ratio als besloten vennootschap. Vrouwen en ongeletterden mochten niet meepraten, daar waren ze te ‘emotioneel’ voor.

Zo betekent democratisering vanzelf emotionalisering. Ook dat is het ‘populisme’: een krakende haarscheur in de scheiding tussen ratio en emotie, de centrale bouwmuur die ons mens- en wereldbeeld overeind houdt. De cognitieve neurowetenschap is er duidelijk over: die scheiding is een mythe. Prefrontale cortex en amygdala, het zijn wel twee aparte gebieden, maar ze zijn in voortdurend overleg. ‘Ergens over nadenken’ is vaak maar een beetje denken en heel veel voelen. Of zoals de neurolinguist George Lakoff het zegt: ‘Descartes got it wrong!’

Ook politiek is veel meer een zaak van emotie dan de wetenschap lang gedacht heeft, zowel bij kiezer als gekozene. Zoals de meeste populisten grossiert Wilders in emotieversterkende stijlfiguren, maar met emotie kun je ook mooie dingen doen, zie Martin Luther King en Barack Obama.

En omgekeerd: de zure zegeningen van de ratio ondervinden we sinds 2008 aan den lijve, dankzij de hypercomplexe verdienmodellen van de businessbèta’s en de failsafe beleggingsconstructies van uw plaatselijke corporatiedirecteur, allemaal rationalisten. Ratio schmatio. Weg met de spreadsheets, leve de ouderwetse vakman.

We worden allemáál emotioneler, ook de elite. Ook Koningin Beatrix laat zich op televisie een hartgrondige zucht ontvallen. Of neem Ramsey Nasr’s tirade tegen de zedenverwildering waaraan dit land ten prooi zou zijn, vorige week in deze bijlage. Hoe zouden we dat stuk moeten typeren? Een emo-essay? Een intellectuele smartlap?

Ook Adriaan Van Dis wordt ‘emotioneel’ op televisie, en conform de trend gebruikt ook hij dat woord in z’n nieuwe betekenis van ‘aangedaan of ontroerd’, terwijl het ooit alleen ‘gevoelsmatig’ betekende. ‘Het was heel emotioneel’ zeggen mensen dan, zonder erbij te vertellen of ze net een dierbare begraven hebben of naar het Theater van de Lach zijn geweest. Het doet er ook niet toe, er zijn gevoelens in het spel. Dat u het weet. Maar je ziet het aan zijn gezicht (Van Dis): het lucht op. Hij moest het kwijt. Die betekenisverschuiving, van ‘de emotie betreffende’ naar de ontroering zelf, het is de emocultus in een notedop. De emancipatie van de amygdala. En een emancipatiebeweging, tja, daar hoort nu eenmaal hysterie bij. Dat is de cultus waar elke cultuur mee begint.En het kan nog even duren. Het was vrij traditionele seks die die twee in de BNN-studio bedreven. Dat moet extremer kunnen. Een combinatie met kannibalisme misschien?

Met een latter day Jan Schaeffer en een voormalige Greenpeace-barricadist aan het roer kan de PvdA nu wel de volle zee kiezen, maar wat doet de partij met al die schipperaars onder de kust? Bij het CDA is het vanouds een balanceeract – soms dragen we links, soms dragen we rechts, en dan vermaken we gewoon de broek – voor de PvdA is het minder eenvoudig. Voorzie een kale kip maar eens van nieuwe veren, dat ziet er niet uit, vooral in het begin.

Een van de argumenten waarmee PvdA’ers zich afzetten tegen de SP, Ronald Plasterk deed het afgelopen weken herhaaldelijk, is dat de PvdA een ‘sterke bestuurlijke traditie’ heeft. Ons kun je met een gerust hart het roer geven, wordt daarmee bedoeld, die SPers jagen het schip op de klippen. Inderdaad, de bestuurlijke prestaties van PvdA’ers zijn geregeld het voorwerp van media-aandacht. Zorgbazen die ver boven de norm verdienen en bij wanprestatie een zak geld toe krijgen, oud-ministers die exorbitante bonussen toekennen en opstrijken, argeloze wethouders die zich laten leegkloppen door projectontwikkelaars, schoolbestuurders die bouw en onderhoud in handen geven van gangsters, het zijn natuurlijk niet uitsluitend PvdA-ers die dit soort bestuurlijke wapenfeiten kunnen claimen, maar wel opvallend vaak. Gisteren nog in deze krant: twee commissarissen van Vestia, dikke vrienden van meesteroplichter Erik Staal, samen miljarden gemeenschapsgeld zoekgemaakt, raadslid en burgemeester van de PvdA. Staal bouwt een paleis op Bonaire, de Vestiahuurders bouwen dit jaar geen schuurtje.

Tja, dat krijg je met een ‘bestuurlijke traditie’. Hedy d’Ancona privatiseerde de filmkeuring en even later lag Kubrick’s Lolita voor Alle Leeftijden in de videotheek. ‘Zelfregulering’ – precies zoals Berlusconi het regelde in Italië. Waar de wet ‘Verbetering Poortwachter’ van Willem Vermeend (2001) toe leidde konden we zondagavond in Zembla zien: de administratie van het ziekteverzuim werd geoutsourced aan halve criminelen die lak hebben aan privacy en secretaresses telefonisch laten bepalen of je al weer aan het werk kunt.

De Volkskrant beschreef afgelopen zaterdag hoe de Rotterdamse Scholenkoepel BOOR z’n bouwzaken en onderhoud uitbesteedde aan een crimineel die de zaak voor miljoenen oplichtte, en ook hier kunnen wij spreken van een bestuurlijke prestatie van de PvdA. Medewerkster Hanneke Drost ‘voelt zich belazerd.’ ‘Weet je, ik stem Partij van de Arbeid,’ jammert zij, ‘en bij BOOR zijn wij bijna allemaal van de Partij van de Arbeid. Tot zover de zendtijd voor poilitieke partijen. ‘Het past gewoon niet in ons wereldbeeld,’ meent Drost. ‘Wij hebben het beste voor met de mensen. We zijn naïef geweest.’ Famous last words van een robuuste bestuurder. Waarschijnlijk heeft zij nu op gemeentekosten een coach.

PvdA-bestuurders zijn de afgelopen twintig jaar vooral druk geweest om publieke voorzieningen waar hun politieke voorouders lang en hard voor hebben gevochten, uit handen te geven aan charlatans en boekaniers. Aan Jacobs en Van Es-types, die het feilloos ruiken als aan de andere kant van de stad een vleespot opengaat, in de auto springen en onderweg het kulverhaal in elkaar draaien waarmee ze de goodies gaan lospraten.

De Enrons en de Vestia’s ontstaan doordat organisaties de essentie van hun eigen taak miskennen, de kern van hun identiteit en bestaansrecht. En zoals dat in de jaren negentig bij veel organisaties fout ging, gebeurde het bij de PvdA ook. Rechts belegert de publieke sector, links verdedigt hem. Collaboratie wordt gestraft.

Hoe de SP het in dit opzicht ooit zal doen staat te bezien, zeker, maar als ik de PvdA was zou ik die fameuze bestuurlijke track record van de partij niet onnodig onder de aandacht brengen. Spekman en Samsom kunnen wel weer een rebellenclub van de PvdA willen maken, maar met al die partijprominenten die zo overduidelijk lak hebben aan de publieke zaak, wordt het een moeizame spagaat.

- Even voor de zekerheid, u bént toch meneer Kuitenbrouwer?

- Zeg, piss off met je bandje.

- Oké! Altijd goed om even te checken! Meneer Kuitenbrouwer, ik ben in de gelegenheid om u een buitengewoon aantrekkelijk aanbod te doen.

- Ja, en bidden helpt tegen wintertenen.

- Aha! Ik dácht wel dat u daar meer over zou willen weten!

Zo’n robot is in elk geval nog goed te verstaan, het valt me op dat als je tegenwoordig door een heus mensch gebeld wordt, je aanvankelijk vaak geen idee hebt wat je hoort.

- Hallo?

- Jallo, mané uidewam, spray medda rode kool hamsedam. Spray mané uidewam?

- Sorry?

- Spray ma fou iekema, pojekammistasie rode kool hamsedam. Gadefa ovun rékaning.

Aan de lijn is mevrouw Hielkema van de Hogeschool Amsterdam, die iets wil weten over een factuur. Ik beweer niet dat mevrouw Hielkema spreekt zoals in de weergave hierboven, ik beschrijf wat ik hoorde, toen ik opnam. Mevrouw Hielkema is ook niet Chinees of  Oegandees, ze komt gewoon uit Noord Holland, en als je haar frequentie op de oneindige radioschaal van het menselijk stemgeluid eenmaal hebt gevonden, blijkt een gesprek best mogelijk. Het probleem is dat de inspanning vaak niet wederzijds is. Mevrouw Hielkema hoort dat er wordt opgenomen en zet haar stem aan, alsof zij zo’n praatrobot is. Alsof ze het tegen een collega heeft, aan het bureau naast haar. Die haar kent, die haar kan zien, die weet waar ze het doorgaans over heeft, allemaal cues die ik aan deze kant van de lijn moet missen. ‘Mané uidewam…’ eh… taal? Onderwerp?

Internet en telefonie zijn een soort waterleiding geworden. En zoals we voor ieder wissewasje gedachteloos de waterkraan opendraaien (en per dag genoeg water verspillen om een gezin in de Sahel te drenken) doen we dat met de communicatiekraan ook. Aan-uit.

Vroeger werden de kinderen de kamer uitgestuurd als vader moest telefoneren en als een superieur opbelde ging hij staan en trok zijn vest recht. Die tijd is voorbij, maar sommige mensen hebben het decorum wel erg drastisch gereduceerd. Zeg maar: geheel en al overboord gegooid. Als je door zo iemand wordt gebeld krijg je het idee dat je rechtstreeks bent aangesloten op het hersenschors, zonder tussenkomst van het spraakcentrum.

- Hallo?

- Hela hoeda midda, minir… katebaberrr! Meinamis haza hollebo! Hevu mentje maku efa lassifalle?

Bij email zie je het ook. De ontwerpers van de eerste emailsoftware zochten naar een digitale variant van het decorum van de papieren briefwisseling. Je kon kiezen uit diverse soorten gestyleerd ‘briefpapier’. Maar ze vergisten zich, ik geloof niet dat ik ooit een mailtje uit dat assortiment heb ontvangen. Een mailtje ís nu eenmaal geen brief.

Wat het wel is, valt vaak moeilijk te zeggen. In grote organisaties kunnen mailcircuits zich ontwikkelen tot een soort parallelle werkelijkheid. Een soort alfanumerieke liftmuziek. Asci-ruis. Chinese whispers van reacties op reacties op reacties. Re:Re:Re:Re:Re:Re:Re: ja, OK. Vrijblijvend en tegelijk levensgevaarlijk, omdat alles zwart op wit staat. Plus een geweldige bron van afleiding. Wie een mailtje leest, heeft daarna 64 seconden nodig om zich weer te concentreren op wat hij aan het doen was. ‘Slecht gemanaged kan email een vernietigend werktuig worden’ zegt Thierry Breton, de baas van Atos, een van de grootste automatiseerders ter wereld (80.000 werknemers in 40 landen). Breton heeft emailverkeer nu verboden, zijn mensen krijgen een jaar om af te kicken. ‘Wie iets te zeggen heeft belt, sms’t of komt langs.’

Het is de paradox van de communicatiesamenleving: op een gegeven moment ben je zó verbonden, dat je geen verbinding meer maakt.

In de Profiel-uitzending van afgelopen zondag werd beweerd dat mensen bij Mark Rutte direct aan het woord ‘authentiek’ denken. Het klonk niet helemaal geloofwaardig, maar de makers hadden het nodig als contrapunt bij wat ze gingen onthullen: die media-training. Waaruit zou blijken dat Rutte dus juist níet authentiek is. Onzin! Veel van dit soort trainingen bestaan hoofdzakelijk uit het overwinnen van verkrampt gedrag als gevolg van zenuwen en onwennigheid, oftewel: het /terugveroveren/ van je authenticiteit. De rest is advies zoals ik het zelf ook kreeg toen ik voor televisie ging werken: ‘Rechtop zitten. Nooit met je kin beneden de schouderlijn, anders zie je d’ruit als een bedreigde vogelsoort.’ Als training en authenticiteit elkaar niet verdragen kun je ook wel gaan klagen dat Sven Kramer niet ‘authentiek’ schaatst. Sterker: spoedig zal het onmogelijk zijn een manager te vinden die níet dit soort trainingen gedaan heeft, al is het maar omdat de hedendaagse universiteit er ‘studie’punten voor geeft.

Toen zijn kabinet één jaar bestond vergeleek ik Rutte met een ‘NLP-goeroe voor een zaal vol afgevloeide werknemers. Energiek beent hij heen en weer over het podium, jasje dicht, 1000 watt-grijns, en roept: ‘’Dit ís geen ramp, dit is een káns! Dit ís geen probleem, dit is een uítdaging! Dit ís geen afbraak, dit is een kwaliteítsverbetering!’’’ Nu blijkt Rutte dus inderdaad door zo’n NLP-goeroe te zijn behandeld.  De afkorting staat voor neurolinguïstisch programmeren, een quasi-wetenschappelijke methode voor gedragsverandering, beoefend door motivators als Emile Ratelband. Ook de grootste narigheid /reframen/ tot iets positiefs, precies wat Rutte als premier doet. Andere VVD-kopstukken doen het ook, dus wellicht heeft de partij een knipkaart bij dat NLP-instituut, sinds Rutte er uit de as rees?

Maar de Ratelbands hebben het veel makkelijker dan een premier. Zij bestaan bij de gratie van de arbeidsdeling. De hatchet man brengt het slechte nieuws en maakt plaats op het podium voor de motivator.  Hij lacht en danst en strooit confetti, want hij heeft dat besluit niet genomen, hij is de Cliniclown die ons erdoorheen helpt. De hatchet man moet niet met confetti strooien, en dat is een beetje wat Rutte doet.

De belangrijkste vraag is eigenlijk: waarom ontkende Rutte dat hij getraind is? Hoe gaat hij dat uitleggen? Een tipje van de sluier werd in dat gesprek bij Nova Collegetour al opgelicht, toen Rutte het woord ‘mediatraining’ één keer verving door ‘cameratraining.’ Let op, daar gaat hij de ontsnapping zoeken. Ik hoor ‘t hem al zeggen:

‘Er was geen camera bij of iets dergelijks, dus nee, dan zou ik dat geen médiatraining willen noemen’. Vermoedelijk zal hij ermee wegkomen. Ja, zullen de mensen zeggen, daar hééft die dekselse Mark een punt.

Rutte hoeft zoiets niet te beredeneren, dat zou teveel werk zijn, nee, hij /voelt/ het. Zoals het gehoor van bevers haarfijn is afgestemd op de frequentie van sijpelend water, zodat ze direct weten waar hun dam lekt, heeft Mark Rutte een inwendige neus voor de mazen in de taal. Hij stelde het Griekenland-pakket 50 miljard te laag voor, ‘maar’, zei hij, ‘mijn som klopte’.  Virtuoos. Je geeft duizend euro uit voor twee dozen Havanna’s en tegen je vrouw zeg je dat het tien euro was omdat ze vijf euro per stuk waren. De som klopt! Zoiets is niet te trainen, of het moet een leven lang zijn.

Een deskundige in die Profiel-uitzending ‘voorspelt’ dat Rutte’s schaterlach hem door zijn tegenstanders ooit zal worden ingepeperd, maar die deskundige voorspelt achteruit, want die reactie tekent zich al lang af. De Pers zette hem onlangs als ezel op de voorpagina – ‘En nu serieus’ – en sinds vorige week is er dat keiharde spotje van de FNV, waarin zijn lachen geframed wordt als /uit/lachen. Een schot voor open doel.

Daar lijkt bij Rutte een zwakte te zitten: doseren. Je kunt lachen, maar moet het zo vaak en zo hard? Je kunt het belang van mediatrainingen ook trivialiseren, iets roepen van ‘ach, dat helpt bij mij toch niet’,  of ‘je doet wel eens zoiets maar ik geloof er niet in.’ Een spijkerharde ontkenning is nergens voor nodig. Je kunt samenwerken met de SGP, realpolitiek, het is niet anders, maar moet je dan ook blij gaan hupsen met hun jongerenclub?